<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<Gradivo ID="97982" NadgradivoID="2701" NRID="28553942" OceID="0" DomainUrl="https://dk.um.si/" IzpisPolniUrl="https://dk.um.si/IzpisGradiva.php?lang=slv&amp;id=97982" StOgledov="161" StPrenosov="60" StOcen="0" VsotaOcen="0" DatumIzvoza="2026-09-30 22:03:50" OcenaSkupna="0" StPodgradiv="0" StudijskiProgramEvsID="" JeIndeksirano="0" JeVecAvtorjev="0" DovoliZahtevkeZaDostop="0">
  <PID Url="http://hdl.handle.net/20.500.12556/DKUM-97982">20.500.12556/DKUM-97982</PID>
  <Naslov>A comprehensive user-centric method for evaluating and comparing XAI explanations</Naslov>
  <Podnaslov></Podnaslov>
  <TujJezik_Naslov></TujJezik_Naslov>
  <TujJezik_Podnaslov></TujJezik_Podnaslov>
  <Opis>Evaluation and selection of explanations in explainable artificial intelligence (XAI) is essential as AI systems grow, increasing transparency needs. Existing methods rarely built on theoretical grounding and failed to distinguish perceived and actual user understanding. This paper proposes a comprehensive user evaluation method for XAI explanations in a structured questionnaire format, enabling efficient data collection and comparison. Core explanation dimensions recognized in literature were integrated into our method: trust, satisfaction, mental models, and mental effort. Reliable instruments analyzed with exploratory factor analysis were used to assess trust and satisfaction. Mental models were assessed through reflection, prediction, and glitch detection tasks. Ten XAI techniques were evaluated: image-based (LIME positive and negative masking, feature occlusion, saliency maps, SHAP, LIME overlay mask) and numeric-based (SHAP bar chart, partial dependence plots, decision tree, counterfactual explanations, ANCHOR). Our method effectively differentiates explanations across multiple dimensions, aiding the selection of the most suitable technique for end-users.</Opis>
  <TujJezik_Opis></TujJezik_Opis>
  <KljucneBesede>
    <Beseda>user-centered XAI evaluation</Beseda>
    <Beseda>XAI evaluation</Beseda>
    <Beseda>user evaluation method</Beseda>
    <Beseda>explainable artificial intelligence</Beseda>
  </KljucneBesede>
  <TujJezik_KljucneBesede>
    <Beseda>umetna inteligenca</Beseda>
    <Beseda>ocena uporabnika</Beseda>
    <Beseda>ocenjevanje</Beseda>
  </TujJezik_KljucneBesede>
  <Potrjeno>true</Potrjeno>
  <JeZaklenjeno>false</JeZaklenjeno>
  <JeRecenzirano>true</JeRecenzirano>
  <Zaloznik>Taylor &amp; Francis</Zaloznik>
  <Izvor></Izvor>
  <Jezik ID="1033" ISO639-3="eng">Angleški jezik</Jezik>
  <TujJezik ID="1060" ISO639-3="slv">Slovenski jezik</TujJezik>
  <Povezave>https://www.tandfonline.com/journals/hihc20</Povezave>
  <Pokrivanje></Pokrivanje>
  <CasovnoPokritje></CasovnoPokritje>
  <AvtorskePravice></AvtorskePravice>
  <VrstaGradiva ID="dk_c" DRIVER="info:eu-repo/semantics/article">Članek v reviji</VrstaGradiva>
  <DatumVstavljanja>2026-05-06 14:56:10</DatumVstavljanja>
  <DatumObjave>2026-05-06 14:56:11</DatumObjave>
  <DatumSpremembe>2026-05-07 03:10:31</DatumSpremembe>
  <DatumTrajnegaHranjenja>0000-00-00 00:00:00</DatumTrajnegaHranjenja>
  <LetoIzida>2025</LetoIzida>
  <LetoIzidaDo>0</LetoIzidaDo>
  <KrajIzida></KrajIzida>
  <LetoIzvedbe>0</LetoIzvedbe>
  <KrajIzvedbe></KrajIzvedbe>
  <Opomba></Opomba>
  <StStrani>4 str.</StStrani>
  <StevilcenjeNivo1></StevilcenjeNivo1>
  <StevilcenjeNivo2></StevilcenjeNivo2>
  <Kronologija>Published online: 12 Mar 2025</Kronologija>
  <Patent_Stevilka></Patent_Stevilka>
  <Patent_DatumVeljavnosti>0000-00-00</Patent_DatumVeljavnosti>
  <VerzijaDokumenta>Zaloznikova</VerzijaDokumenta>
  <StatusObjaveDrugje>Objavljeno</StatusObjaveDrugje>
  <VrstaStroskaObjave>NiDoloceno</VrstaStroskaObjave>
  <DatumPoslanoVRecenzijo>2024-06-21</DatumPoslanoVRecenzijo>
  <DatumSprejetjaClanka>2025-02-05</DatumSprejetjaClanka>
  <DatumObjaveClanka>2025-03-12</DatumObjaveClanka>
  <Licence>
    <Licenca ID="6" Kratica="CC BY 4.0" Naziv="Creative Commons Priznanje avtorstva 4.0 Mednarodna" URL="http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.sl" Logo="by.png" LogoPolniUrl="https://dk.um.si/teme/dkumDev2/img/licence/by.png" DatumZacetkaLicenciranja="" VezanoNa="" VezanoNaAng="" Besedilo="" BesediloAng=""></Licenca>
  </Licence>
  <EmbargoDo></EmbargoDo>
  <VrstaEmbarga ID="1" Naziv="Takojšnja javna objava" OpenAIREDostop="openAccess"></VrstaEmbarga>
  <Osebe>
    <Oseba ID="35748" Ime="Saša" Priimek="Brdnik" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="185448035" Afiliacija="" ArrsID="54935" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="73187" Ime="Sašo" Priimek="Karakatič" AltIme="S. Karakatic; Sašo Karaktič" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="205231203" Afiliacija="" ArrsID="36086" ORCID=""></Oseba>
    <Oseba ID="30027" Ime="Boštjan" Priimek="Šumak" AltIme="" VlogaID="70" VlogaNaziv="Avtor" ConorID="11735651" Afiliacija="" ArrsID="23392" ORCID=""></Oseba>
  </Osebe>
  <Identifikatorji>
    <Identifikator ID="4" Sifra="UDK" Naziv="UDK" URL="">004.8</Identifikator>
    <Identifikator ID="3" Sifra="CobissID" Naziv="COBISS_ID" URL="https://plus.cobiss.net/cobiss/si/sl/bib/228953347">228953347</Identifikator>
    <Identifikator ID="15" Sifra="DOI" Naziv="DOI" URL="http://dx.doi.org/10.1080/10447318.2025.2470278">10.1080/10447318.2025.2470278</Identifikator>
    <Identifikator ID="9" Sifra="ISSN-clanka" Naziv="ISSN pri članku" URL="">1532-7590</Identifikator>
  </Identifikatorji>
  <Relacije>
  </Relacije>
  <VerzijeGradiva>
  </VerzijeGradiva>
  <Datoteke>
    <Datoteka ID="205824" DatotekaNRID="14673464" NamenDatotekeID="2" NamenDatoteke="Predstavitvena datoteka" FormatDatotekeID="2" FormatDatoteke=".pdf" MIME="application/pdf" IkonaFormata="pdf.gif" IkonaFormataPolniUrl="https://dk.um.si/teme/dkumDev2/img/fileTypes/pdf.gif" VelikostDatoteke="3968092" VelikostDatotekeKratko="3,78 MB" DatumVstavljanja="2026-05-06 15:21:05" JeZbrisana="false" JeJavnoVidna="true" JeIndeksirana="true" JeVidno="true" VidnoOd="01.01.1970" Zaporedje="0">
      <Naziv>A_Comprehensive_User-Centric_Method_for_Evaluating_and_Comparing_XAI_Explanations.pdf</Naziv>
      <OrgNaziv>A_Comprehensive_User-Centric_Method_for_Evaluating_and_Comparing_XAI_Explanations.pdf</OrgNaziv>
      <URL></URL>
      <Opis></Opis>
      <OpisTujJezik></OpisTujJezik>
      <UrlObdelave></UrlObdelave>
      <FrekvencaAzuriranjaID>1</FrekvencaAzuriranjaID>
      <Verzija></Verzija>
      <MD5>C42BEFA2F6ECA8ED1AF28605F9B5AD1E</MD5>
      <SHA256>13f2f96448766322b7002ab8de8735a5db53d39c3165029b948ed3a67999eb3c</SHA256>
      <UUID>6f7ccb71-494e-11f1-baa1-00155d0001a1</UUID>
      <PID></PID>
      <PrenosPolniUrl>https://dk.um.si/Dokument.php?lang=slv&amp;id=205824</PrenosPolniUrl>
      <Vsebine>
        <Vsebina TipVsebine="GoloBesedilo" JezikID="1033" Oznaka="" Dolzina="84453"></Vsebina>
      </Vsebine>
    </Datoteka>
  </Datoteke>
  <Organizacije>
    <Organizacija OrganizacijaID="3" Kratica="FERI" ZavodEvsID="0000080" Logo="FERI_logo.gif" LogoPolniUrl="https://dk.um.si/teme/dkumDev2/img/logo/FERI_logo.gif">Fakulteta za elektrotehniko, računalništvo in informatiko</Organizacija>
  </Organizacije>
  <OrganizacijeVira>
  </OrganizacijeVira>
  <MetodeZbiranjaPodatkov>
  </MetodeZbiranjaPodatkov>
  <TipologijaDela ID="1.01" Koda="1.01" Naziv="Izvirni znanstveni članek" SchemaOrg="Article"></TipologijaDela>
  <OpenAIRE>
    <OpenAIRE ProjektID="info:eu-repo/grantAgreement/ARIS//P2-0057-2018" Stevilka="P2-0057-2018" Naslov="Informacijski sistemi" Akronim="" Delez="100"></OpenAIRE>
  </OpenAIRE>
  <Ostalo>
    <StIrodsDatotek>0</StIrodsDatotek>
    <StDatotekPodTrajnimEmbargom>0</StDatotekPodTrajnimEmbargom>
    <StDatotekZOmejenimDostopom>0</StDatotekZOmejenimDostopom>
  </Ostalo>
</Gradivo>
